Leren in de Kerk > Dynamisch leren in de kerk | Meebewegen met het leven

Dynamisch leren in de kerk | Meebewegen met het leven

Weleens geprobeerd een tiener bij te brengen wat Paulus schrijft over het avondmaal? Dat valt niet mee, hè? Ik vraag me soms vertwijfeld af of leren wel zin heeft. Wat heb ik zelf eigenlijk opgestoken van twintig jaar school en niet te vergeten jaren catechisatie? Wat weet ik nog van al die lessen, toetsen, opdrachten en gesprekken? Voornamelijk die kennis die ik kon toepassen of interessant vond; de informatie die paste bij de vragen die ik had of bij de situatie waarin ik zat. Dat is nou dynamisch leren.

In de kerk hanteren we vaak een statische vorm van leren: de leerstof staat vast en staat los van je leven en persoon. Er zit geen beweging in. Het is als een diepvriesmaaltijd die ergens in een fabriek is klaargemaakt en wordt opgewarmd zonder dat de eter invloed heeft op de smaak of bereiding. De dogma’s staan vast en die moet je leren voordat je als gelovige serieus wordt genomen.

Ervaring met catechese

Vanouds ligt de focus van leren in de kerk op de tienerleeftijd. Maar tieners zijn moeilijk te motiveren en zelfs als ze wel gemotiveerd zijn, blijken ze er nog weinig van te leren. De puberteit is misschien wel de minst geschikte levensfase om te leren. De focus van tieners ligt op het ontdekken van hun eigen identiteit en dat is een intensief proces. Door die zoektocht hebben ze weinig energie om over de grenzen van hun eigen wereldje te kijken en kennis op te doen van zaken die buiten hun blikveld liggen.

Elk jaar dat ik catechisatie gaf, liep ik hier tegenaan. Ik had een goede band met de tieners. We hadden mooie gesprekken, konden samen lachen en bidden. Maar de kennis die ik geacht werd hun bij te brengen, kreeg ik er niet in. Toch vind ik leren prachtig. Wat een zegen dat je als mens en als gelovige kunt groeien in kennis, inzicht en vaardigheden! Het is mijn verlangen dat kinderen en jongeren weten wat er in de Bijbel staat en begrijpen wie God is. Hoe weerbarstig de realiteit ook is, dat verlangen wil ik niet overboord gooien.

Blijven groeien

De focus op geloofsleren in de tienerleeftijd wekt de suggestie dat je als tiener alles kunt en moet leren wat je voor de rest van het leven als christen nodig hebt. De openbare geloofsbelijdenis fungeert dan als een soort examen. Daarna ben je er klaar voor en hoef je niet veel meer te leren.

Maar zo is het niet! Als gelovige ben je nooit uitgeleerd. Je leven verandert en jij verandert mee. En met die veranderingen komen steeds weer nieuwe uitdagingen en levenslessen. Je ontdekt nieuwe kanten van God. Elk nieuw inzicht roept nieuwe vragen op en zo blijf je groeien.

Als je alle geloofskennis in de tienerleeftijd erin wilt stampen, komt die kennis los van het leven te staan. Je moet als tiener dingen leren die pas jaren later relevant voor je worden. Je mag misschien nog niet deelnemen aan het avondmaal maar moet wel weten wat dit ritueel betekent. Het leven na de dood staat misschien nog ver van je af, maar je krijgt wel kennis aangeboden over de nieuwe hemel en aarde. Het effect hiervan is hetzelfde als dat ik van de stelling van Pythagoras alleen de naam nog ken omdat wiskunde mij niks zei. Je leert het voor even, maar het krijgt geen vaste plek onder je hersenpan.

Wanneer ben je op zoek naar kennis over de betekenis van de kinderdoop? Vaak pas als je in verwachting bent van je eerste kindje. Misschien heb je het ooit geleerd, maar de kans is groot dat het niet is blijven hangen. Als je bij de crematie van je ongelovige buurvrouw bent, branden vragen over hemel en hel in je hart. Dat is het moment om te leren wat de Bijbel daarover zegt.

Het is niet zo dat alles wat je als tiener hebt geleerd vanzelf boven komt drijven als het relevant voor je wordt. Het is andersom: alles wat je geleerd hebt toen het relevant was beklijft.

Eigen weg

God gaat een weg met elke gelovige, een weg van groeien, vallen, opstaan en verder groeien. Dat is geloofsleren. Dat is dynamisch leren. Je kunt het niet vastpinnen op een bepaalde leeftijd. Je kunt het niet afsluiten met een belijdenis. Je kunt het niet bevriezen als een kant-en-klare maaltijd. Je mag als mens groeien in kennis, altijd blijven leren.

Als je twee jaar bent, kun je God leren associëren met liefde en veiligheid doordat je ouders met warmte over en met God praten en je in de kerk merkt dat je gezien en geliefd wordt. Ook al begrijp je nog weinig van het geloof, de liefde voel je en die zal deel gaan uitmaken van je Godsbeeld. Een kind van tien kan allerlei weetjes over de Bijbel leren. Een quiz, spel of doeboek daagt hem uit om kennis tot zich te nemen. Ook al zijn abstracte begrippen nog moeilijk te vatten, de nieuwsgierigheid die past bij deze leeftijd zorgt ervoor dat hij geïnteresseerd is in de historie van de Bijbel.

Als je geloofsleren nadrukkelijk een plek geeft in elke levensfase kan de druk van de ketel voor de catechese. Dan hoeven tieners niet meer alles te leren wat er te leren valt over de Bijbel, God en geloof. Met mijn collega’s van het Praktijkcentrum heb ik nagedacht over wat tieners wel kunnen en willen leren. Wat sluit aan bij hun levensfase en bij de vragen waarmee zij zitten? We hebben de kernvragen van jongeren in kaart gebracht samen met de antwoorden die ze krijgen uit de samenleving, de realiteit waar ze tegenaan lopen en Gods kijk op hun vragen.

 

Als het gaat om geloofsleren bij tieners dan ligt de focus op wat hier staat als Gods antwoord. Dat is wat de kerk hun, op deze leeftijd vol vragen en onzekerheden, mag leren! Deze boodschap van onvoorwaardelijke liefde kun je laten doorklinken in allerlei thema’s zoals pesten, schuld, schaamte, erbij horen, vergeven, dienen.

Elke levensfase en situatie

En zo kun je voor elke levensfase beschrijven welke kansen er liggen voor geloofsleren. Maar ook voor elke situatie. Als je te maken hebt met verlies kun je opgebouwd worden door wat de Bijbel zegt over sterven en hoop. Samen met andere gelovigen in rouw kun je zoeken naar houvast en een weg om met je verdriet om te gaan. Een kringleider in spe kan wel wat toerusting gebruiken voor zijn nieuwe taak. Een gesprek met diepgang ontstaat niet altijd vanzelf. Je wordt soms geconfronteerd met conflicten of zorgen van kringgenoten. Dan is het waardevol om te ontdekken wat de Bijbel zegt over leidinggeven en een herder zijn voor je medechristenen.

In tijden waarin je agenda je in de greep houdt, is het waardevol om te leren stil te worden en te luisteren naar God. Meditatie en bezinning kunnen je in zo’n fase helpen om Gods rust en vrede te ervaren ondanks de drukte. Ik zou nog wel even kunnen doorgaan. Als je kijkt naar alle uitdagingen en situaties van het leven dan valt er heel veel te leren. Niet allemaal in één keer, maar aansluitend op wat er speelt. Dat is dynamisch leren: leren waar het leven je in uitdaagt, meebewegen met de realiteit.

Dit artikel is gepubliceerd in Dienst 2019-1 en geschreven  door Ingrid Plantinga

Laat een reactie achter